Światło z ekranu zaczyna przeszkadzać, mdli, a zwykły ruch nasila ból tak, że trudno wrócić do codziennych zajęć. Migrena często daje taki zestaw objawów, ale nowy, nagły lub wyraźnie inny ból głowy wymaga osobnej oceny.
Najważniejsze informacje o migrenie
- Migrena to nawracające napady bólu, którym mogą towarzyszyć nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki.
- Aura obejmuje odwracalne objawy neurologiczne; pierwsze lub nietypowe zaburzenia widzenia, mowy czy czucia trzeba skonsultować.
- Dzienniczek bólu pomaga ustalić, ile jest dni z bólem i jak często przyjmowane są leki doraźne.
- Triptany i zwykłe leki przeciwbólowe mają różne progi częstego stosowania wiązanego z bólem głowy z nadużywania leków.
- Nagły, piorunujący ból albo ból z osłabieniem kończyny czy zaburzeniami mowy wymaga pilnej pomocy.
Napad migreny ma rozpoznawalny wzorzec, ale nie u każdego wygląda tak samo
Najczęściej ból jest umiarkowany lub silny, pulsujący, często jednostronny i nasila się podczas zwykłej aktywności, na przykład chodzenia po schodach. Mogą mu towarzyszyć nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki; czasem przeszkadzają też zapachy.
Według klasyfikacji ICHD-3 typowy, nieleczony napad migreny bez aury trwa od 4 do 72 godzin. To kryterium pomaga opisać wzorzec, ale samo w sobie nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania. Podobne dolegliwości mogą mieć inne przyczyny.
Aura może poprzedzać ból albo występować bez niego. Często przybiera postać zygzaków, błysków lub ubytku w polu widzenia, ale może też obejmować mrowienie albo trudność w doborze słów. W ICHD-3 typowy pojedynczy objaw aury trwa 5–60 minut; nowe lub odmienne objawy neurologiczne należy omówić z lekarzem, bo wymagają oceny, a nie automatycznego przypisania migrenie.
Dzienniczek ujawnia, czy problemem staje się częste sięganie po leki
Gdy napady zaczynają pojawiać się częściej, łatwo pamiętać przede wszystkim o bólu, a zgubić liczbę dni z lekami. Właśnie dlatego przez kilka tygodni zapisuj datę, objawy, czas trwania napadu oraz nazwę i dzień przyjęcia leku. Liczą się dni stosowania, nie liczba tabletek w danym dniu.
Międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy opisuje ból głowy z nadużywania leków przy bólu występującym przez co najmniej 15 dni w miesiącu i regularnym, długotrwałym stosowaniu leków doraźnych. Progi dni przyjmowania zależą od grupy leku: dla tryptanów, opioidów i leków złożonych jest to co najmniej 10 dni w miesiącu, a dla prostych leków przeciwbólowych, takich jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne, co najmniej 15 dni w miesiącu, przez ponad 3 miesiące. Kryteria te nie oznaczają, że po przekroczeniu progu rozpoznanie jest pewne, ale stanowią sygnał do rozmowy z lekarzem. Szczegóły zawiera ICHD-3 w części o bólu głowy z nadużywania leków.
Przykład: jeśli przez miesiąc lek z grupy tryptanów jest przyjmowany w 10 różnych dniach, odnotuj to i skonsultuj schemat leczenia, zwłaszcza gdy taki wzorzec się utrzymuje. Nie próbuj samodzielnie „obejść” limitu, zamieniając lek na inny środek przeciwbólowy. Liczbę dni i rodzaj leków najlepiej pokazać lekarzowi razem, bo dopiero ich zestawienie pomaga ocenić sytuację.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Ból głowy powraca, a leki doraźne są stosowane coraz częściej | Możliwy rozwój bólu związanego z częstym używaniem leków | Zapisuj dni bólu i przyjmowania leków, a następnie omów dzienniczek z lekarzem |
| Napady często utrudniają pracę, naukę lub sen | Leczenie doraźne może nie wystarczać; lekarz może ocenić zasadność profilaktyki | Umów konsultację i opisz wpływ napadów na codzienne funkcjonowanie |
| Pojawia się nagły, bardzo silny ból albo osłabienie, zaburzenia mowy lub świadomości | Możliwa przyczyna wymagająca pilnej diagnostyki | Wezwij pomoc ratunkową lub zgłoś się pilnie do placówki medycznej |
Dobór leczenia zależy od tego, jak szybko narasta napad
Przy łagodniejszym napadzie lekarz może zalecić lek przeciwbólowy lub niesteroidowy lek przeciwzapalny, a przy silniejszym albo słabo reagującym na takie leczenie rozważyć lek swoisty dla migreny, na przykład tryptan. Polskie rekomendacje wymieniają też gepanty i ditany, ale dobór terapii zależy od dostępności, przeciwwskazań i indywidualnej sytuacji zdrowotnej. Dawkę i schemat ustala lekarz, a preparatu nie należy dobierać wyłącznie na podstawie nazwy choroby.
Jeśli podczas napadu występują wymioty, tabletka może nie zadziałać tak, jak oczekujesz, albo nie dać się przyjąć. Powiedz o tym lekarzowi, ponieważ droga podania może wymagać zmiany. Aktualne polskie zalecenia dotyczące leczenia doraźnego i profilaktycznego opisuje dokument ekspertów Polskiego Towarzystwa Neurologicznego i Polskiego Towarzystwa Badania Bólu.
Przy częstych lub długich napadach lekarz może zaproponować profilaktykę, czyli leczenie ograniczające liczbę dni z migreną. W polskich rekomendacjach wymieniono różne grupy leków, w tym topiramat, beta-blokery, leki ukierunkowane na CGRP oraz toksynę botulinową. Różnią się działaniem i ograniczeniami, dlatego wybór powinien uwzględniać inne choroby, przyjmowane leki oraz możliwość ciąży lub karmienia piersią.
Nie każdy domniemany wyzwalacz rzeczywiście wywołuje napad
Brak snu, pominięty posiłek, odwodnienie, stres lub zmiany hormonalne bywają zgłaszane jako czynniki poprzedzające napad. Łatwo jednak uznać za przyczynę coś, co pojawiło się tuż przed bólem. Dzienniczek pomaga szukać powtarzalnego związku, zamiast od razu eliminować wiele produktów czy aktywności.
W badaniu randomizowanym opublikowanym w „JAMA Network Open” uczestniczyło 477 osób z migreną. Po 12 tygodniach rozbudowana aplikacja nie zmniejszyła liczby dni migrenowych istotnie bardziej niż wersja służąca głównie do prowadzenia dzienniczka; różnica między grupami wyniosła 0,38 dnia i nie była istotna statystycznie. To nie dowodzi, że aplikacje są bezużyteczne. Pokazuje jednak, że sam dodatkowy zestaw funkcji nie gwarantuje lepszego efektu; zapis objawów może być przydatny przede wszystkim jako materiał do rozmowy o rozpoznaniu i leczeniu. Wyniki opublikowano w badaniu klinicznym w JAMA Network Open.
Szczerze mówiąc, za rozsądniejszy uznałbym spokojny zapis objawów niż szeroką dietę eliminacyjną wdrożoną po jednym napadzie. Notuj również sen, posiłki, stres i miesiączkę, jeśli dotyczy; dopiero powtarzalność może podpowiedzieć, co omówić na wizycie.
Nagły ból i nietypowa aura wymagają innego działania
Ból narastający stopniowo i podobny do wcześniejszych napadów to inna sytuacja niż ból, który osiąga maksymalne nasilenie w ciągu sekund. Piorunujący, pierwszy tak silny ból głowy, utrata przytomności, nagłe osłabienie kończyny, problemy z mową lub równowagą wymagają pilnej pomocy medycznej. Nie czekaj, aż objawy miną po leku przeciwbólowym.
Skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy charakter bólu wyraźnie się zmienia, pojawia się gorączka ze sztywnością karku albo dolegliwości zaczynają się po urazie głowy. Przy pierwszej aurze, objawach trwających dłużej niż zwykle lub odmiennych od wcześniejszych nie zakładaj, że przyczyną jest migrena. Lekarz oceni, czy potrzebne są dodatkowe badania; ich zakres zależy od objawów i badania neurologicznego.
Najlepszym następnym krokiem jest zapisanie przebiegu napadów
Przed konsultacją zanotuj dni z bólem, objawy towarzyszące, czas trwania oraz wszystkie przyjmowane leki. Taki zapis pomaga rozróżnić sporadyczne napady od problemu, który wymaga zmiany leczenia lub rozważenia profilaktyki. Nie odstawiaj nagle ani nie zmieniaj przepisanych leków bez uzgodnienia z lekarzem.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. W razie wątpliwości dotyczących rozpoznania, leków, ciąży lub karmienia piersią skonsultuj się ze specjalistą; przy objawach alarmowych szukaj pilnej pomocy.